door Annelies Barentsen 
IJsland is een land waar vuur en ijs hand in hand gaan. De dramatische landschappen, uitgestrekte lavavelden, zwarte stranden en imposante vulkanen vertellen allemaal een verhaal dat miljoenen jaren geleden begon. Maar waarom is IJsland zo geologisch actief, en wat maakt zijn vulkanen zo uniek?
Waarom is IJsland zo geologisch actief?
De vurige aard van IJsland zit verborgen onder het oppervlak. Het eiland ligt precies op de Mid-Atlantische Rug, waar de Euraziatische en Noord-Amerikaanse aardplaten langzaam uit elkaar bewegen. Terwijl de platen verschuiven, stijgt magma op vanuit de diepe aarde om de kloof te vullen. Dit proces veroorzaakt niet alleen aardbevingen, maar ook intense vulkanische activiteit.
Bovendien bevindt IJsland zich boven een hotspot: een plek waar extra warmte uit het binnenste van de aarde opstijgt. De combinatie van breuklijn en hotspot maakt IJsland een van de meest vulkanisch actieve gebieden ter wereld. Vandaag telt het eiland ongeveer 130 vulkanen, waarvan er nog steeds veel actief zijn.
Gemiddeld vindt er elke vier tot vijf jaar ergens op IJsland een uitbarsting plaats.
Soorten vulkanen in IJsland
De verscheidenheid aan vulkanen in IJsland is uitzonderlijk. Hier vind je de belangrijkste types.
Stratovulkanen
Hoge, steile vulkanen opgebouwd uit lagen van lava en as. Hekla, een van de beroemdste vulkanen van IJsland, werd in de middeleeuwen zelfs “de poort naar de hel” genoemd.
Schildvulkanen
Brede, zacht hellende vulkanen die ontstaan door zeer vloeibare lava die zich over grote afstanden verspreidt. Skjaldbreiður is een prachtig voorbeeld van een schildvulkaan.
Spleetvulkanen
In plaats van uit één krater te barsten, komt dit type tot uitbarsting via lange scheuren in de aardkorst. De uitbarsting van de Laki-spleet is een van de bekendste voorbeelden.
Subglaciale vulkanen
Deze vulkanen liggen verborgen onder gletsjers. Een uitbarsting kan leiden tot explosieve botsingen tussen lava en ijs, met gevaarlijke gletsjeroverstromingen tot gevolg, de zogenaamde jökulhlaups. Bekende voorbeelden zijn Grímsvötn en Katla.
Caldera vulkanen
Grote komvormige kraters die ontstaan wanneer een vulkaan na een uitbarsting instort. Askja, in het centrale hoogland, heeft een prachtige caldera met een helderblauw kratermeer.
Belangrijke uitbarstingen in de geschiedenis
De Eldgjá-uitbarsting (939)
De grootste lava-uitstroom van de afgelopen 2000 jaar. Waarschijnlijk had deze gebeurtenis invloed op het klimaat. Ze wordt vermeld in middeleeuwse kronieken.
De Laki-uitbarsting (1783–1784)
Een rampzalige uitbarsting waarbij enorme hoeveelheden giftige gassen vrijkwamen. Ongeveer 20 procent van de IJslandse bevolking stierf door honger en ziekte. Het wereldklimaat werd tijdelijk beïnvloed.
Askja (1875)
Een explosieve uitbarsting die leidde tot een massale emigratiegolf toen landbouwgronden bedolven raakten onder een dikke laag as.
Eyjafjallajökull (2010)
Hoewel niet de krachtigste, had deze uitbarsting grote gevolgen voor het internationale luchtverkeer en maakte de naam van de vulkaan wereldwijd bekend.
De recente erupties op Reykjanes
Na 800 jaar stilte is het Reykjanes-schiereiland sinds 2021 opnieuw actief. De uitbarstingen bij Fagradalsfjall, Litli-Hrútur en Sundhnúkagígar trekken veel bezoekers en geven een unieke kijk op het ontstaan van nieuw land.
Bezoek de vulkanen van IJsland
Wil je deze indrukwekkende krachten van dichtbij ervaren? Dan zijn er verschillende manieren om vulkanische gebieden in IJsland te ontdekken.
Te voet
- Maak een wandeltocht naar Eldgjá, een indrukwekkende kloof gevormd door een uitbarsting.
- Volg het wandelpad over de Fimmvörðuháls-pas, langs de Eyjafjallajökull-vulkaan.
- Bezoek het jonge vulkaanlandschap van Fagradalsfjall op het Reykjanes-schiereiland.
Met een dagexcursie
- Verken Askja tijdens een begeleide excursie naar het centrale hoogland.
- Ontdek het spleetvulkaanlandschap van Laki tijdens een georganiseerde dagtocht.
Laat je inspireren door onze blogs over wandelreizen en dagexcursies.