door Annelies Barentsen 
De Sturlungstijd (IJslands: Sturlungaöld) was een turbulente periode in de 13de eeuw, gekenmerkt door machtstrijd, allianties en burgerconflicten. Deze gewelddadige tijd betekende het einde van het IJslandse Vrijstaat‑tijdperk en leidde tot de onderwerping aan de Noorse kroon. Vandaag blijft deze geschiedenis niet alleen in de IJslandse saga’s bewaard. Op verschillende plaatsen in IJsland kan je letterlijk in de voetsporen treden van de families en gebeurtenissen uit die tijd.
Wat was de Sturlungstijd?
De Sturlungstijd besloeg de periode van circa 1220 tot 1264 en werd gekenmerkt door interne oorlogen tussen machtige IJslandse families. Centraal in het conflict stond de familie Sturlungar, genoemd naar Sturla Þórðarson, en vooral zijn zoon Snorri Sturluson, die vandaag bekendstaat als schrijver, dichter en politicus.
Tijdens deze periode werkte het systeem van onafhankelijke lokale leiders, niet langer. Allianties, rivaliteiten en gewapende confrontaties bepaalden het politieke landschap. De macht verschoof van collectieve besluitvorming naar individuele dominantie. Uiteindelijk leidde deze instabiliteit ertoe dat IJsland in 1262 de Gamli sáttmáli ondertekende, een overeenkomst waarbij het land onder Noors gezag kwam.
Saga’s als historische bron
Wat we weten over deze periode komt grotendeels uit de Sturlunga saga, een verzameling teksten over conflicten, leiders en veldslagen. Deze saga’s zijn niet alleen literaire meesterwerken, maar vormen ook een unieke bron van politieke en sociale informatie. Namen als Gissur Þorvaldsson, Kolbeinn ungi Arnórsson, en Þórður kakali Sighvatsson zijn rechtstreeks uit deze teksten bekend en vormen het fundament van wat we vandaag weten over deze woelige tijd.
Voor wie geïnteresseerd is in IJslandse geschiedenis en literatuur biedt de Sturlungstijd een fascinerende inkijk in het machtsverhaal van een jonge natie.
Waar kan je sporen van de Sturlungstijd bezoeken?
Hoewel de veldslagen eeuwen geleden plaatsvonden, zijn er vandaag nog verschillende plaatsen waar je tastbare sporen van deze periode kan terugvinden.
Þingvellir Nationaal Park
In Þingvellir kwam het oude parlement (het Alþing) bijeen. Tijdens de Sturlungstijd verloor deze volksvergadering haar rol als neutrale rechtsinstantie. Þingvellir is dus niet alleen bekend van de Golden Circle, maar ook als symbolisch centrum van de IJslandse machtsverschuivingen. Het pad langs de Almannagjá herinnert niet alleen aan geologische breuken, maar ook aan politieke spanningen.
Reykholt
Reykholt in West‑IJsland was de woonplaats van Snorri Sturluson, één van de hoofdfiguren van de Sturlungstijd. Hier schreef hij zijn invloedrijke werken over de Noorse koningen en de Edda. Vandaag kan je er Snorralaug (het geothermische bad van Snorri) bezoeken, samen met de ruïnes van zijn boerderij en een tentoonstellingsruimte over zijn leven. Deze plek is bijzonder relevant voor wie Snorri niet alleen als schrijver, maar ook als machtsfiguur wil begrijpen.
Noord‑ en West‑IJsland
In dorpen en valleien in regio’s zoals Skagafjörður en Borgarfjörður vonden meerdere veldslagen plaats. Een bekend voorbeeld is Örlygsstaðir, waar in 1238 de grootste slag uit de IJslandse geschiedenis werd uitgevochten. Sommige locaties liggen afgelegen, maar voor wie zich verdiept in de Sturlunga saga vormen ze een bijzonder boeiend reisdoel.
Wat veranderde er voorgoed?
De Sturlungstijd betekende het einde van de IJslandse onafhankelijkheid zoals die sinds 930 bestond. Met de Gamli sáttmáli werd het land onderdeel van het koninkrijk Noorwegen. Het parlement bleef bestaan, maar verloor een groot deel van zijn macht. Het feodale model verving het oude vrije systeem. Deze overgang luidde een politieke structuur in die eeuwen stand zou houden.
Toch bleef de saga‑cultuur levend. De teksten uit deze periode behoren tot het literaire erfgoed van Europa en vormen vandaag nog steeds een bron van inspiratie voor schrijvers, historici en reizigers.
Waarom deze geschiedenis vandaag nog telt
Voor reizigers die IJsland willen begrijpen voorbij het spectaculaire landschap, biedt de Sturlungstijd een venster op de ziel van het land. Het is een verhaal over macht, cultuur, verlies en verbeelding. Door een bezoek aan plaatsen als Þingvellir of Reykholt krijgt je reis een diepere historische laag. Je wandelt niet alleen door valleien en over lavavelden, maar ook door hoofdstukken uit een lang en gelaagd verleden.
Deze geschiedenis komt ook subtiel terug in verschillende Fossanna‑reizen. In de route Rondom IJsland bezoek je regio’s die een belangrijke rol speelden in deze 13de‑eeuwse overgangsperiode. Combineer de buitenlocaties met een bezoek aan een lokale tentoonstelling, en je reist met een nieuwe blik door het land.