door Annelies Barentsen 
IJsland staat bekend om vulkanen, watervallen en gletsjers, maar het land heeft ook een bijzondere plaats in de internationale schaakgeschiedenis. In 1972 keek de schaakwereld naar Reykjavik, waar de Amerikaan Bobby Fischer en de Sovjet-Rus Boris Spassky om de wereldtitel speelden. Fischer won en werd wereldkampioen. Meer dan dertig jaar later keerde hij terug naar IJsland. Vandaag kan je in Selfoss het Bobby Fischer Center bezoeken en ook zijn graf vinden.
In het kort: Bobby Fischer versloeg regerend wereldkampioen Boris Spassky in 1972 in Reykjavik en werd de elfde wereldkampioen schaken. In 2005 kreeg Fischer het IJslandse staatsburgerschap en bracht hij zijn laatste levensjaren in IJsland door. Het Bobby Fischer Center en zijn graf in Selfoss herinneren aan zijn bijzondere band met het land.
De beroemde schaakmatch van 1972
In de zomer van 1972 werd Reykjavik het middelpunt van de schaakwereld. Bobby Fischer nam het in Laugardalshöll op tegen Boris Spassky, de regerende wereldkampioen uit de Sovjet-Unie.
De wedstrijd vond plaats tijdens de Koude Oorlog en kreeg daardoor veel internationale aandacht. Sinds 1948 was de wereldtitel onafgebroken in handen van schakers uit de Sovjet-Unie. Met Fischer stond daar nu een Amerikaanse uitdager tegenover.
De tweekamp begon op 11 juli en eindigde op 1 september 1972. Na 21 partijen won Fischer met 12½ tegen 8½. Daarmee werd hij de elfde wereldkampioen schaken. Reykjavik kreeg door het wereldkampioenschap een blijvende plaats in de internationale schaakgeschiedenis.
Bobby Fischer keert terug naar IJsland
Na zijn wereldtitel trok Fischer zich steeds verder terug uit het internationale schaakleven. In 1975 kwam de geplande titelverdediging tegen Anatoli Karpov niet tot stand en verloor Fischer zijn wereldtitel.
Decennia later kwam IJsland opnieuw in zijn leven. Fischer werd in 2004 in Japan vastgehouden vanwege problemen rond zijn reisdocumenten. In IJsland ontstond een campagne om hem naar het land te halen. In maart 2005 verleende het IJslandse parlement hem het IJslandse staatsburgerschap.
Fischer vertrok naar IJsland en bracht er zijn laatste levensjaren door. Hij overleed op 17 januari 2008 in Reykjavik, op 64-jarige leeftijd. Zo werd IJsland niet alleen het land waar Fischer zijn wereldtitel behaalde, maar ook zijn laatste thuis.
Het Bobby Fischer Center in Selfoss
Wie tijdens een rondreis door IJsland meer over deze geschiedenis wil ontdekken, kan het Bobby Fischer Center in Selfoss bezoeken. Het museum heet in het IJslands Fischersetur en ligt aan Austurvegur 21.
Het kleinschalige museum vertelt over Fischer, het wereldkampioenschap van 1972 en zijn latere band met IJsland. Je vindt er foto’s, documenten en voorwerpen die met zijn leven en schaakcarrière verbonden zijn. Onder de tentoongestelde stukken bevinden zich onder meer de notatieformulieren van Fischer en Spassky en een replica van het schaakbord dat tijdens het wereldkampioenschap werd gebruikt.
Ook de laatste jaren van Fischers leven in IJsland krijgen aandacht. Het is geen museum waarvoor je een halve dag hoeft uit te trekken. Juist als korte culturele stop onderweg vind ik het interessant.
Het graf van Bobby Fischer in Selfoss
Niet ver van het Bobby Fischer Center kan je ook het graf van Bobby Fischer bezoeken. Hij ligt op een kleine begraafplaats in Selfoss.
Het graf is eenvoudig en bescheiden. Dat vormt een opvallend contrast met de wereldwijde aandacht die Fischer tijdens het wereldkampioenschap van 1972 kreeg. Het museum en de begraafplaats liggen dicht bij elkaar en zijn daardoor goed te combineren.
Een bijzonder schaakverhaal tijdens je rondreis
Selfoss ligt in Zuid-IJsland en is een logische stop wanneer je IJsland met de auto verkent. Het Bobby Fischer Center en zijn graf laten je een verrassende kant van het land ontdekken, ver weg van de bekende watervallen, vulkanen en zwarte stranden.
Fischers band met IJsland maakt het verhaal bijzonder. In Reykjavik werd hij in 1972 wereldkampioen. In 2005 kreeg hij het IJslandse staatsburgerschap en keerde hij terug naar het land waar hij zijn grootste schaaksucces behaalde. Na zijn overlijden werd hij in Selfoss begraven.
Een bezoek past goed in de Fossanna-reis Zuidkust en west-IJsland of Rondom IJsland. Zo voeg je aan je rondreis door IJsland een stukje internationale geschiedenis toe dat veel reizigers niet kennen.
Wil je IJsland ontdekken met ruimte voor indrukwekkende natuur, cultuur en bijzondere verhalen onderweg? Fossanna helpt je graag een persoonlijke rondreis samen te stellen.